دکتر مهرداد بهار

 قسمت دوم

 از نظر طبقاتی نیز عیاران و پهلوانان دوره ی اسلامی غالبا متعلق به قشر تولید کنندگان شهری اند و اغلب با نام خود نام صنف خویش را نیز به همراه دارند. جالب توجه است که این کیفیت تعلق به قشر تولید کنندگان یعنی کارگران و صاحبان پیشه ی شهری ، در میان صوفیان هم دیده می شود و اگر توجه کنیم که صوفیان ، عیاران و پهلوانان همه از جوانمردانند ، شاید بتوان گفت که فتوت با جوانمردی نهضتی بوده است متعلق به اصناف و پیشه وران شهری که در آن از اشراف یا روستاییان تنها گروهی انگشت شمار دیده می شوند.

از داستان سمک عیار بر می آید که عیاران و پهلوانان نیروی پیشاهنگ جوانمردان بازاری و پیشه ور بوده اند و در میان توده ی مردم سخت نفوذ داشته اند. در داستان سمک عیار می آید « ارمنشاه ..... گفت : ایشان   ( یعنی عیاران ) چه قوم اند که چنین مردم از راه می برند و به طاعت خود می برند و اگر چیزی نهانی میسازیم ، می دانند و آشکار می کنند و اگر کسی از آن ایشان می گیریم و در بند و زندان بسیار می داریم ، می برند » (29 ).

« سرهنگان با حاجب شاه و شحنه ی ولایت بیامدند و ریسمان در گردن آن دو جوان کردند و در بازار آوردند. صد هزار زن و مرد بازاری و لشکری خروش بر آوردند و زاری کزدند که ایشان ، دو برادر ، معروف و جوانمرد و سخت پاکیزه بودند و مردم ولایت ، ایشان را دوست داشتندی. در بازار چون ایشان را می آوردند ، خروش از مردم شهر بر آمد» ( 30 ) .